Stichting AMBI
Het misbruik van beeldmateriaal

“Het misbruik van beeldmateriaal”

 door Peter Nuyts juni 2010 Vlissingen

Dankzij de technologische ontwikkelingen van de afgelopen decennia leven we in een tijd waarin het erg gemakkelijk is geworden om op ieder moment een foto of filmpje van iemand te nemen en deze verder te verspreiden of te dupliceren. Digitale camera’s, mobile telefoons met camera en filmmogelijkheid  en het internet, hebben het mogelijk gemaakt dat je een foto of filmpje van iemand neemt om binnen een uur op het internet te zetten. Waarna miljoenen internetgebruikers toegang hebben tot dit beeldmateriaal. Naast de positieve kanten, zit er ook een schaduwkant aan deze ontwikkeling.

In diverse media duiken steeds meer berichten op dat beeldmateriaal en de mogelijkheid dit te verspreiden via het internet steeds vaker als chantagemiddel wordt gebruikt. Mensenhandelaren, loverboys, pedofielen, wraakzuchtige ex partners misbruiken comprimerende beelden om hun slachtoffers te chanteren. Ook leidt het vaker tot digitaal pesten en vernederen van slachtoffers door bijvoorbeeld klasgenoten of onbekenden zoals bij happy slapping .

Wie zichzelf verdiept in alle berichten over het misbruik van beeldmateriaal, schrikt ervan hoe gemakkelijk het voor sommigen is om compromitterend  beeldmateriaal van anderen te bemachtigen. Van webcams die op afstand te besturen zijn na het hacken van een pc, tot het ongemerkt filmen met een mobiele telefoon. Daarnaast wordt ook zichtbaar hoe machteloos de slachtoffers van dit misbruik zijn. Als een dader zich eenmaal een compromitterende foto heeft kunnen bemachtigen, is het een kleine stap om  te dreigen om de foto op het internet te plaatsen. En als het eenmaal op het internet staat is het onmogelijk om deze weer van het internet te halen.  Zoals de officier van justitie terecht opmerkte tijdens de rechtszaak van D.V.  "Zulke filmpjes kunnen een leven lang de hele wereld rond blijven flitsen." D.V. had de computers van nietsvermoedende kinderen gehackt, maakte daarna ongemerkt opnames met de webcam en zette de beelden op internet. Eén meisje zag zichzelf terug op een pornosite en een Koreaanse website.

Om slachtoffers van dit misbruik van beeldmateriaal beter te beschermen, is het nodig om na de technologische ontwikkelingen van de afgelopen jaren  deze ongelijke situatie tussen dader en slachtoffer weer in balans te krijgen. Dit zou kunnen worden bereikt door middel van het ontwikkelen van technologie die in het dienst van het slachtoffer en zo nodig het uitbreiden van wettelijke mogelijkheden. Wat slachtoffers nodig hebben is het ontwikkelen van een instrument waarmee je specifiek beeldmateriaal (foto’s en films waarop het slachtoffer herkenbaar is) op het internet kan opsporen. Om daarna de website beheerder te gebieden ze van de site te halen. De overheid zou het op zich moeten nemen om in naam van de slachtoffers initiatieven om dit mogelijk te maken in het leven te roepen en / of te stimuleren. 

Dat de noodzaak voor zo’n instrument bestaat is te lezen in de verhalen van de slachtoffers. Uit persoonlijke verhalen van slachtoffers van mensenhandelaren en loverboys, komt naar voren dat er foto’s en filmpjes worden gemaakt om de slachtoffers hiermee te chanteren. En ze te dwingen zich te prostitueren, drugs te smokkelen of leningen aan te gaan. Dat er foto’s of filmpjes op het internet staan, of op het internet kunnen worden gezet,  wordt door slachtoffers ervaren als een drempel om aangifte te doen en om uit de invloed van de mensenhandelaar te komen.

Daarnaast heeft het misbruik van beeldmateriaal ook tot gevolg dat slachtoffers door de daders in een blijvende traumatische situatie worden geplaatst. Het slachtoffer blijft  met de gevolgen van de daad zitten. De foto’s en filmopnames blijven op het internet circuleren en blijven voor iedereen te zien. Of het nu om naaktfoto’s gaat, een filmopname van een verkrachting of een opname waarin iemand vernederd wordt via happy slapping. De misdaad blijft daardoor voor het slachtoffer steeds voortduren, waardoor het afsluiten van de traumatische ervaring erg moeilijk wordt gemaakt. O.a. omdat het voor het slachtoffer onbekend is waar beeldmateriaal zich bevindt. Of het nog bestaat en of en in welke mate het verspreidt is, of wordt.

Er zijn verschillende vormen van misbruik van beeldmateriaal ook de daders blijken in verschillende categorieën te kunnen worden ingedeeld.

 

1. Mensenhandelaren, loverboys.

Een groep daders die gebruik maakt van chantage m.b.v. comprimerende beelden zijn mensenhandelaren en loverboys. In het verslag van Rood Utrecht is te lezen dat m.b.v. het beeldmateriaal slachtoffers worden gedwongen zich te prostitueren, leningen bij banken aan te gaan (waarna het geld moet worden afgegeven), het smokkelen en/ of dealen van drugs en het maken van pornofilms. Ook worden slachtoffers gedwongen om meer  foto’s en video opname van zich te laten maken voor chantage.  De foto’s en video opnames worden ook gebruikt om ervoor te zorgen dat slachtoffers geen aangifte doen. Op het moment dat een slachtoffer aangifte zou doen, zou het beeldmateriaal als wraakactie worden gebruikt. Waardoor het slachtoffer te bang is om aangifte te doen en alle contacten met politie vermeed.  (bron verslag van Rood utrecht: in gesprek met slachtoffers van loverboys juni 2009))

In de 7e rapportage van de nationaal rapporteur mensenhandel is te lezen dat: (En hierbij citeert men het jaarverslag 2008 van Humanitas Prostitutie Maatschappelijk Werk ) chantage met foto’s of video opnamen door loverboys als methode worden gebruikt om slachtoffers in de prostitutie te dwingen.  Ook wordt er door mensenhandelaren gebruik gemaakt van de volgende methode. Slachtoffers worden gedwongen om via het internet met behulp van een webcam seksuele handelingen te verrichten, waarna het beeldmateriaal wordt gebruikt als dwangmiddel. Ook worden hier  videocamera’s voor gebruikt.

In de managementsamenvatting uit 2009: analyse loverboys op het internet, van de politie Rotterdam Rijnmond  wordt vermeld dat: Het gevaar van internet het vooral zit in het feit dat slachtoffers zich in hun eigen leefomgeving veilig wanen. En daardoor minder op hun hoede zijn. Ze staan er niet bij stil dat ze op dat moment contact hebben met een persoon die op dat moment mogelijkheden zoekt om ze te kunnen chanteren. De meeste slachtoffers zijn ook niet op de hoogte van de methoden die er zijn om bestanden op hun op hun pc te hacken en downloaden. Of de mogelijkheid dat de dader d.m.v. een programma hun webcam aan kan zetten zonder dat het slachtoffer dit in de gaten heeft.  De beslotenheid van het internet in de privéomgeving zorgt er ook voor dat er geen derden zijn die het contact op dat moment kunnen verstoren.   Of als getuigen kunnen fungeren waardoor het slachtoffer het gevoel heeft alleen te staan. Extra dreigende situatie voor jongere slachtoffers. (bron: ad.nl artikel:  Loverboys ronselen steeds vaker via het internet. 29/10/09)

Ook in dit verslag wordt vermeld dat; “steeds vaker horen politie en hulpverlening verhalen van slachtoffers die door de loverboy  gechanteerd  worden met het dreigen tot plaatsen van gevoelige informatie/beelden/foto’s op het internet. Deze informatie is soms afkomstig van MSN gesprekken en/of webcamsessies.”

Maar ook zonder het internet is gemakkelijk om beeldmateriaal te maken waarmee slachteroffer gechanteerd kunnen worden. De groep vermeende loverboys uit Pijnacker-Noord filmde de slachtoffers met een gsm camera terwijl ze werden gedwongen toto groepsseks.  ( algemeen dagblad. nl ; artikel: meer slachtoffers in loverboys zaak   05/08/09)

2. De solistische PC hacker

Naast de bendes van mensenhandelaren en loverboys komt het gevaar ook uit een andere hoek. De gemiddelde pc gebruiker is niet op de hoogte van alle mogelijk methoden om andermans pc te hacken. Of op de hoogte van alle gevaren die het surfen op het internet kan opleveren. Tussen de gebruikers van het internet zitten ook gebruikers die op de hoogte zijn van allerlei manieren om andermans pc over te nemen.  En deze kennis en vaardigheid gebruiken om onder andere chantage materiaal te pakken te krijgen.

Een voorbeeld hiervan is de pedofiel F.B. die via het internet comprimerende foto’s wist te krijgen van zijn slachtoffers en daarmee een 16 jarig en 10 jarig kind chanteerde. Om hen sexueel te kunnen misbruiken.  (Bron: AD.nl artikel: Ik zat helemaal te shaken  23/05/08)

Een ander voorbeeld is D.V. die zeker 200 computers had besmet met o.a. een Trojan horse virusprogramma.  Hiermee kon hij ongemerkt de webcam van zijn slachtoffers inschakelen. (De man volgde een vijf jarige ict-opleiding, en had daarmee meer kennis over computers dan zijn jonge slachtoffers.) Hij haalde foto’s en films op uit de gekraakte pc’s en legde met behulp van de door hem ingeschakelde webcam vast hoe nietsvermoedende meisjes zich in hun slaapkamer om- dan wel ontkleedden. (Van een slachtoffer bleek V. over maar liefst 25.000 bestanden te beschikken.)  Daarna confronteerde hij zijn slachtoffers met deze beelden en  eiste  steeds meer en intiemere naaktfoto's en -filmpjes van hen. Waarmee hij dreigde om deze via het internet te verspreiden. Meisjes van 11 tot 17 jaar vormden zijn doelgroep.  Dat dit geen loos dreigement was bleek nadat een paar slachtoffers zichzelf terug zagen op het internet. O.a. een pornosite en Koreaanse website. Van een ander slachtoffer werden uitgeprinte foto's verspreid en opgeprikt op haar school.  (Bron: telegraaf.nl artikel: slachtoffers van pc seks snikkend in de rechtzaal 11/07/08)

Of een ander voorbeeld.  Een Brit uit Ilkeston deed zich in chatrooms op internet voor als tiener. Hij deed alsof hij een foto van zichzelf naar zijn contactpersonen stuurde, dit bleek een trojan horse te zijn. Een programma wat hem toegang verschafte tot de pc’s van zijn slachtoffers.  Hij heeft bekend dat hij met de informatie die hij aantrof op de pc's jonge meisjes chanteerde en heeft gedwongen om naaktfoto’s van zichzelf te maken en naar hem op te sturen.   (bron: webwereld.nl artikel: Pedo dwong naaktfoto's tienermeisjes af via Trojaans paard 05/11/06) 

Dat het gevaar niet alleen van pedofielen op het internet komt laat een bericht op : mijn kind online,  zien. Hier gaat het om een 14-jarige jongen die een 12 jarig meisje dwong tot seksuele handelingen voor de webcam. En met zijn mobiele telefoon foto's van een halfnaakt meisje had gemaakt en via msn had verspreid.  (Bron:mijn kind online.nl 28/02/06)

3. Digitaal pesten, cyberpesten

Comprimerend beeldmateriaal wordt niet alleen gebruikt om iemand mee te chanteren. Of te dwingen om in de prostitutie te gaan werken of drugs te smokkelen. Soms wordt het ook gebruikt om te pesten of wraak te nemen op iemand. Digitaal pesten is een vorm pesten waarbij ook gebruik wordt gemaakt van comprimerende foto’s en filmpjes. Deze kunnen op een illegale manier verkregen zijn door het hacken van een computer of webcam. Maar het kan ook vrijwillig zijn gegeven aan bijvoorbeeld een ex partner.  Een paar bekende vormen van cyberpesten zijn;

- Anderen kunnen foto’s, filmpjes of persoonlijke informatie van je op sites plaatsen waar je ze niet wilt hebben.

- M.b.v. een fotobewerkingsprogramma’s kan een foto van een kind of volwassene worden in gescand. Waarna het hoofd van het slachtoffer wordt uitgeknipt en geplakt plakken op het lichaam van naaktfoto’s die op het internet te vinden zijn. Waarna de foto op het internet wordt verspreid. Of er wordt ander beledigend achtergrondmateriaal gebruikt.

- een foto van een persoon kan gebruikt worden voor een pestsite. Er wordt (zonder toestemming)  een foto van iemand genomen waarna deze (ook weer zonder toestemming ) op een website word geplaatst zoals ugly people.nl

(Bron: cyberpesten.nl)  (Site met als doel mensen te informeren en waarschuwen voor cyberpesten.) 

Op sites die waarschuwen voor cyberpesten,  is ook te lezen hoe gemakkelijk het is om met behulp van een mobiele telefoon filmpjes van iemand te maken. Zonder dat deze persoon hiervan op de hoogte is.

Tegenwoordig hebben mobieltjes een ingebouwde videocamera waarmee korte filmpjes mee kunnen worden opgenomen. Deze filmpjes kunnen ook verstuurd worden naar andere mobieltjes maar ook op het internet worden gezet.  Omdat de camera aan de buitenkant zit, kan de dader doen alsof hij een gesprek voert door zijn mobiel bij zijn oor te houden, terwijl hij op dat moment ongemerkt zijn slachtoffer filmt.

In Amerika werden in 2005 enkele pedofielen opgepakt die op deze manier op het strand met hun mobiele telefoon jonge kinderen filmden. Ze gingen naast nietsvermoedende gezinnen liggen die hun jonge kinderen aan het omkleden waren en deden alsof ze aan het telefoneren waren. Ze filmden de naakte kinderen en verkochten de filmpjes via het internet. Dit is slechts per toeval uitgekomen toen enkele betrapte pedofielen tientallen filmpjes op hun mobiele telefoon bleken te hebben staan. (bron: cyberpesten.be artikel: vormen van cyberpesten)

4. Happy slapping en sexting

Happy slapping; is een uitdrukking  voor het verschijnsel dat een persoon in elkaar wordt geslagen terwijl dit op film wordt vastgelegd.  De beelden worden daarna aan anderen laten zien, of op het internet gezet. Deze vorm komt overeen met het digitaal pesten, met dit verschil dat daders en slachtoffers van Happy Slapping geen relatie met elkaar hoeven te hebben. Meestal hebben de daders een willekeurig slachtoffer op het oog. Niet alleen vechtpartijen worden gefilmd, ook seksuele handelingen, naaktfoto’s en andere compromitterende situaties, komen voor.

Enkele voorbeelden van happy slapping zijn op cyberpesten.be te lezen. En met regelmaat wordt een nieuw incident vermeld in de media.

-      Op 18 juni 2005 werden drie 14-jarige jongeren gearresteerd nadat zij er van verdacht waren een 11-jarige meisje te hebben verkracht en dat te hebben gefilmd. De lokale autoriteiten werden door de schoolleiding gealarmeerd toen zij beelden bij andere studenten op hun mobiele telefoons zagen.

-      Zeven minderjarigen hebben een gehandicapte klasgenoot van 15 in elkaar geslagen.
Hun slachtoffer: een 15-jarige klas- en schoolgenoot, was voor 66 procent lichamelijk gehandicapt is. Ze trokken een jas over zijn hoofd en sloegen en stampten hem tot bloedens toe. Het  geweld werd door een van de jongens gefilmd werd met een gsm. ,,

-       Er circuleren diverse filmpjes o.a. uit Japan waarbij schoolmeisjes op straat verrast worden en men hun slip naar beneden trekt. Als het verraste en geschrokken meisje haar slip terug heeft opgetrokken is de dader verdwenen, maar ondertussen is het wel gefilmd met een GSM en worden de beelden op internet gezet.

-      Het Brusselse parket heeft diverse klachten gekregen van mensen die afgeperst werden met gsm-foto's. "We krijgen de jongste tijd almaar meer klachten binnen van mensen die te horen kregen dat ze gefilmd werden terwijl ze op het toilet zaten, terwijl ze als vrouw onder tafel de benen kruisten en meer van dat", bevestigt het Brusselse parket.
De beelden zijn doorgaans gefilmd met een gsm. Aan de slachtoffers wordt verteld dat het filmpje wel eens op een drukbezochte website zoals Youtube zou kunnen belanden.

 (bron: de morgen.be artikel; minderjarigen plegen chantage met gsm foto’s  14/03/08)

Sexting:  "Sexting" is het doorsturen van naaktfoto's via de gsm. Volgens een recent onderzoek van de Universiteit Antwerpen wordt dit onder jongeren steeds populairder.  Bijna een op de vijf jongeren heeft ooit via zijn mobiele telefoon een naaktfoto ontvangen.  (bron de redactie.be artikel sexting is aan een opmars bezig 27/05/10)

Op zich hoeft sexting niet tot problemen te leiden als beide partijen hiermee instemmen. Bijvoorbeeld al beide een intieme relatie onderhouden. En de foto’s niet stiekem zijn genomen. Maar de beelden kunnen ook leiden tot cyberpesten of chantage. Want wat als een intieme relatie plots wordt beëindigd? De ex partner kan als wraak actie heel wat gaan doen  met die foto’s. In de VS heeft dit in 2008 geleid tot zelfmoord van een 18 jarige vrouw. Omdat haar ex vriend naaktfoto’s van haar had verspreid waarna zij slachtoffer werd van cyberpesten.   (bron: het nieuwsblad.be artikel; sexting is de nieuwe hype 27/05/10)